قانون مهریه در سال ۱۴۰۵ چه تغییری کرده است؟ آیا مهریه بیشتر از ۱۴ سکه دیگر قابل مطالبه نیست؟ آیا مرد بابت مهریه زندانی میشود؟ تکلیف مهریههای قدیمی چیست؟
اینها از مهمترین پرسشهایی هستند که بعد از مطرح شدن تغییرات مربوط به ضمانت اجرای مهریه، برای زوجین ایجاد شده است.
در این مقاله، مهمترین نکات مربوط به مهریه در سال ۱۴۰۵، عدد ۱۴ سکه، مطالبه مهریه، اعسار از پرداخت مهریه، تقسیط، توقیف اموال و ضمانت اجرای عدم پرداخت مهریه را بررسی میکنیم.
نکته مهم: عدد ۱۴ سکه را نباید بهعنوان «سقف میزان مهریه» تلقی کرد. موضوع تغییرات مطرحشده، ناظر به ضمانت اجرای کیفری و نحوه برخورد با عدم پرداخت است و اصل حق مالی ناشی از مهریه را نباید با آن اشتباه گرفت. گزارشهای منتشرشده درباره مصوبه مجلس نیز بر همین تفکیک تأکید کردهاند.
مهریه چیست؟
مهریه مالی است که در زمان ازدواج به موجب عقد نکاح به زن تعلق میگیرد.
مهریه میتواند به صورتهای مختلفی تعیین شود؛ برای مثال:
- سکه بهار آزادی
- وجه نقد
- ملک
- طلا
- مال منقول یا غیرمنقول
- یا مال دیگری که شرایط قانونی لازم را داشته باشد.
پس از ایجاد حق مهریه، زن میتواند در چارچوب قانون برای مطالبه و وصول آن اقدام کند.
آیا مهریه در سال ۱۴۰۵ به ۱۴ سکه محدود شده است؟
خیر؛ عدد ۱۴ سکه را نباید سقف اصل مهریه دانست.
یکی از مهمترین اشتباهات در مطالب منتشرشده در فضای مجازی این است که گفته میشود «مهریه فقط ۱۴ سکه شده است».
این برداشت دقیق نیست.
بحث ۱۴ سکه مربوط به حدود و ضمانت اجرای کیفری عدم پرداخت مهریه است و به این معنا نیست که اگر در عقدنامه مثلاً ۱۰۰ یا ۲۰۰ سکه تعیین شده باشد، زن مالک یا طلبکار آن مقدار نیست.
گزارشهای منتشرشده درباره مصوبه مجلس نیز توضیح دادهاند که تغییر مورد بحث، ضمانت اجرای کیفری را محدود میکند و به معنای حذف اصل حق مالی زن نسبت به مهریه نیست.
بنابراین باید میان دو موضوع تفاوت گذاشت:
میزان مهریه در عقدنامه
و
ضمانت اجرای قانونی برای وصول آن
این دو موضوع یکی نیستند.
قانون جدید ۱۴ سکه دقیقاً درباره چیست؟
موضوع ۱۴ سکه در مباحث مربوط به اصلاح قانون مهریه، ناظر به کاهش سقف حمایت کیفری از میزان قبلی به ۱۴ سکه عنوان شده است.
بر اساس گزارشهای منتشرشده از مصوبه مجلس، ضمانت اجرای کیفری نسبت به مازاد بر این میزان محدود شده و مطالبه بخش بیشتر مهریه همچنان میتواند از مسیر حقوقی و مالی دنبال شود.
بنابراین عبارت دقیقتر این است:
۱۴ سکه، سقف ضمانت اجرای کیفری مورد بحث است، نه سقف اصل مهریه.
آیا مهریه بیشتر از ۱۴ سکه قابل مطالبه است؟
اصل مطالبه مهریه بیش از ۱۴ سکه را نباید با ضمانت اجرای کیفری آن یکی دانست.
اگر مهریه زوجه در عقدنامه بیش از ۱۴ سکه باشد، موضوع مطالبه بخش مازاد میتواند از مسیرهای قانونی مربوط به اجرای تعهد مالی پیگیری شود.
در این وضعیت، موضوعاتی مانند شناسایی اموال، توانایی مالی زوج، توقیف داراییها، اعسار و تقسیط اهمیت پیدا میکنند.
به همین دلیل، اگر مهریه شما بیشتر از ۱۴ سکه است، این تصور که «دیگر امکان گرفتن مهریه وجود ندارد» میتواند کاملاً گمراهکننده باشد.
آیا مرد بابت مهریه زندانی میشود؟
پاسخ این سؤال به میزان مهریه، وضعیت پرونده، توانایی مالی زوج، مرحله اجرای حکم و مقررات لازمالاجرا در زمان اقدام بستگی دارد.
در بحث اصلاحات جدید، یکی از اهداف اعلامشده کاهش استفاده از حبس در پروندههای مهریه و محدود کردن ضمانت اجرای کیفری بوده است.
بنابراین نمیتوان به صورت کلی گفت:
«مرد بابت مهریه زندانی نمیشود»
یا برعکس:
«هر مردی که مهریه ندهد زندانی میشود.»
برای پاسخ دقیق باید شرایط پرونده بررسی شود.
اگر مرد توان پرداخت مهریه را نداشته باشد چه میشود؟
اگر زوج واقعاً توانایی پرداخت یکجای مهریه را نداشته باشد، موضوع اعسار از پرداخت محکومبه میتواند مطرح شود.
در صورت پذیرش اعسار، دادگاه با توجه به شرایط مالی شخص میتواند درباره نحوه پرداخت تصمیمگیری کند.
در چنین پروندهای، اثبات وضعیت مالی اهمیت زیادی دارد.
چه عواملی در بررسی اعسار اهمیت دارند؟
از جمله مواردی که ممکن است مورد توجه قرار گیرد:
- درآمد شخص
- اموال و داراییها
- حسابهای بانکی
- املاک
- خودرو
- تعهدات مالی
- هزینههای ضروری زندگی
- وضعیت شغلی
- اشخاص تحت تکفل
- سایر قرائن مربوط به توانایی مالی
بنابراین صرف ادعای «پول ندارم» برای اثبات اعسار کافی نیست.
تقسیط مهریه چگونه انجام میشود؟
اگر شرایط قانونی اعسار احراز شود، ممکن است پرداخت مهریه به صورت اقساط تعیین شود.
مبلغ و تعداد اقساط برای همه افراد یکسان نیست و به وضعیت مالی و شرایط پرونده بستگی دارد.
برای مثال، دادگاه ممکن است با توجه به وضعیت مالی زوج درباره:
- پیشقسط
- مبلغ هر قسط
- فاصله زمانی اقساط
- توان پرداخت واقعی
تصمیمگیری کند.
آیا زن میتواند اموال شوهر را بابت مهریه توقیف کند؟
در صورت وجود شرایط قانونی، توقیف اموال زوج یکی از راههای اجرای محکومیت مالی است.
اموال قابل شناسایی و توقیف میتواند با توجه به مقررات شامل مواردی مانند:
- حسابهای بانکی
- خودرو
- املاک
- مطالبات مالی
- سهام
- برخی حقوق و داراییهای مالی
باشد.
البته همه اموال شخص الزاماً قابل توقیف نیستند و موضوع مستثنیات دین نیز باید مورد توجه قرار گیرد.
مستثنیات دین چیست؟
قانون برای حفظ حداقل امکانات ضروری زندگی محکومعلیه، برخی اموال و وسایل ضروری را تحت شرایطی از توقیف مستثنی میکند.
بنابراین در پرونده مهریه نمیتوان صرفاً با شناسایی هر مال، انتظار توقیف قطعی آن را داشت.
تشخیص اینکه یک مال در شرایط پرونده جزء مستثنیات دین محسوب میشود یا خیر، موضوعی تخصصی است.
مطالبه مهریه از چه طریقی انجام میشود؟
با توجه به شرایط پرونده و سند ازدواج، مطالبه مهریه میتواند از مسیرهای قانونی مربوط به اجرای ثبت و مراجع قضایی دنبال شود.
انتخاب مسیر مناسب به عواملی مانند:
- میزان مهریه
- وضعیت مالی زوج
- وجود یا نبود اموال قابل شناسایی
- فوریت پرونده
- وضعیت اجرای تعهد
- و شرایط خاص زوجین
بستگی دارد.
به همین دلیل بهتر است پیش از شروع اقدام، شرایط پرونده بررسی شود.
آیا میتوان برای مهریه حساب بانکی را توقیف کرد؟
در صورت وجود شرایط قانونی و طی شدن فرایند اجرایی مربوط، امکان توقیف وجوه و حسابهای قابل توقیف ممکن است وجود داشته باشد.
اما توقیف حساب بانکی نیز تابع مقررات اجرایی است و نمیتوان درباره تمام حسابها و تمام مبالغ، حکم یکسانی صادر کرد.
آیا میتوان خودرو را بابت مهریه توقیف کرد؟
اگر خودرو متعلق به زوج باشد و شرایط قانونی توقیف آن وجود داشته باشد، ممکن است در فرایند اجرای مهریه توقیف شود.
البته وضعیت مالکیت خودرو، ارزش آن، کاربرد خودرو و مقررات مربوط به مستثنیات دین باید بررسی شود.
آیا میتوان ملک شوهر را بابت مهریه توقیف کرد؟
در صورت احراز مالکیت زوج و وجود شرایط قانونی، امکان اقدام برای توقیف ملک وجود دارد.
با این حال، اگر ملک مورد نظر از مصادیق مستثنیات دین باشد، شرایط متفاوت خواهد بود.
بنابراین پیش از هر اقدام باید وضعیت ملک بررسی شود.
مهریه به نرخ روز چگونه محاسبه میشود؟
اگر مهریه وجه رایج باشد، نحوه محاسبه و بهروزرسانی آن تابع مقررات مربوط به مهریه و شاخصهای قانونی است.
اما در مهریهای که به صورت سکه تعیین شده، موضوع متفاوت است و تعداد سکه همان مقدار تعیینشده در عقدنامه است؛ ارزش ریالی سکه در زمان پرداخت میتواند تغییر کند.
به همین دلیل، نوع مهریه در محاسبه و اجرای آن اهمیت زیادی دارد.
اگر مهریه سکه باشد، قیمت روز سکه ملاک است؟
اگر مهریه به تعداد مشخصی سکه تعیین شده باشد، موضوع تعهد زوج همان تعداد سکه است.
بنابراین افزایش یا کاهش قیمت بازار سکه، تعداد سکههای مورد تعهد را تغییر نمیدهد؛ بلکه ارزش ریالی آن در زمانهای مختلف متفاوت خواهد بود.
آیا زن میتواند مهریه را ببخشد؟
بله، زن در صورت داشتن شرایط قانونی میتواند نسبت به تمام یا بخشی از مهریه خود تصمیمگیری کند.
اما نوع سند و نحوه تنظیم بخشش مهریه بسیار مهم است.
بسته به اینکه اقدام در قالب ابراء، بذل، هبه یا شکل حقوقی دیگری انجام شود، آثار حقوقی متفاوتی ممکن است ایجاد شود.
بنابراین بهتر است پیش از امضای هر سندی درباره بخشش مهریه، آثار آن بررسی شود.
آیا بعد از بخشیدن مهریه امکان مطالبه دوباره وجود دارد؟
پاسخ این سؤال به نوع اقدام حقوقی و متن سندی که تنظیم شده است بستگی دارد.
این تصور که هر نوع بخشش مهریه در همه شرایط قابل برگشت است، صحیح نیست.
اگر قصد بخشیدن مهریه دارید، بهتر است پیش از امضای سند، دقیقاً مشخص شود که چه اقدامی انجام میدهید و آثار حقوقی آن چیست.
تکلیف مهریه در طلاق توافقی چیست؟
در طلاق توافقی، زوجین میتوانند درباره مهریه توافق کنند.
برای مثال ممکن است توافق شود:
- تمام مهریه پرداخت شود؛
- بخشی از مهریه پرداخت شود؛
- بخشی از مهریه بذل شود؛
- پرداخت بخشی از مهریه به صورت اقساط انجام شود.
اما توافق باید دقیق، روشن و قابل اجرا باشد.
به همین دلیل، بهتر است متن توافقات مالی قبل از امضا توسط فرد متخصص بررسی شود.
اگر شوهر اموال خود را منتقل کند چه میشود؟
اگر شخص برای فرار از پرداخت دین اقدام به انتقال مال کند، موضوع میتواند از جنبههای حقوقی و در شرایط مقرر قانونی از جنبههای کیفری نیز قابل بررسی باشد.
بنابراین در صورتی که زن احتمال میدهد زوج در حال انتقال یا پنهان کردن داراییهای خود برای جلوگیری از وصول مهریه است، بهتر است پیش از اقدام، موضوع را با وکیل بررسی کند.
آیا برای مطالبه مهریه حتماً باید وکیل گرفت؟
الزام به داشتن وکیل در همه پروندههای مهریه یکسان نیست.
با این حال، پروندههای مهریه ممکن است با موضوعات مختلفی مانند:
- اعسار
- تقسیط
- توقیف اموال
- انتقال اموال
- اجرای ثبت
- اجرای احکام
- اعتراض به اقدامات اجرایی
- طلاق
- حضانت
- نفقه
همزمان شود.
در چنین شرایطی، استفاده از وکیل مهریه میتواند در انتخاب مسیر مناسب و بررسی اسناد و اقدامات اجرایی کمککننده باشد.
اشتباهات رایج در پروندههای مهریه
۱. تصور اینکه ۱۴ سکه سقف مهریه است
این برداشت، تفاوت میان «اصل حق مهریه» و «ضمانت اجرای کیفری» را نادیده میگیرد.
۲. اقدام بدون بررسی اموال زوج
قبل از شروع اقدامات اجرایی، بررسی وضعیت مالی و داراییهای زوج میتواند اهمیت زیادی داشته باشد.
۳. امضای بخشش مهریه بدون مشاوره
نوع سند و عباراتی که در آن استفاده میشود میتواند آثار مهمی داشته باشد.
۴. انتقال عجولانه اموال
اقدامات مالی در زمان وجود بدهی باید با توجه به مقررات قانونی انجام شود.
۵. اعتماد به مطالب شبکههای اجتماعی
قوانین مهریه ممکن است تغییر کنند و بسیاری از مطالب منتشرشده در اینترنت، قدیمی یا ناقص هستند.
قانون مهریه برای عقدهای قدیمی هم اهمیت دارد؟
برای بررسی آثار مقررات جدید بر یک پرونده قدیمی، صرفاً تاریخ عقد کافی نیست و باید تاریخ ایجاد تعهد، مرحله پرونده، وضعیت حکم یا اجرائیه و مقررات لازمالاجرا در زمان اقدام بررسی شود.
بنابراین نمیتوان بدون دیدن اسناد پرونده اعلام کرد که یک قانون یا تغییر جدید دقیقاً چه اثری بر پروندهای خاص دارد.
جمعبندی؛ مهمترین نکات مهریه در سال ۱۴۰۵
اگر بخواهیم موضوع را ساده کنیم:
اول: عدد ۱۴ سکه را نباید سقف اصل مهریه دانست.
دوم: بحث اصلی درباره ۱۴ سکه، به ضمانت اجرای کیفری و نحوه اجرای مهریه مربوط میشود.
سوم: مهریه بیش از ۱۴ سکه را نباید با «بیاعتبار شدن مهریه» اشتباه گرفت.
چهارم: در پروندههای مهریه، وضعیت مالی زوج، اموال، اعسار و نحوه اجرای حکم اهمیت زیادی دارد.
پنجم: برای تصمیمگیری درباره بخشش مهریه، تقسیط، توقیف اموال یا انتخاب مسیر مطالبه، بررسی شرایط اختصاصی پرونده ضروری است.
اگر درباره مطالبه مهریه، اعسار، تقسیط مهریه، توقیف اموال یا طلاق سؤال دارید، بهتر است پیش از اقدام قانونی، مدارک و شرایط پرونده بررسی شود.
سوالات متداول درباره مهریه در سال ۱۴۰۵
آیا مهریه به ۱۴ سکه کاهش یافته است؟
خیر. عدد ۱۴ سکه را نباید بهعنوان سقف اصل مهریه تفسیر کرد؛ بحث مربوط به ضمانت اجرای کیفری و نحوه اجرای آن است.
آیا مهریه بیشتر از ۱۴ سکه قابل مطالبه است؟
اصل مطالبه مهریه بیش از این میزان را نباید منتفی دانست و امکان پیگیری حقوقی و مالی آن، با توجه به شرایط پرونده، مطرح است.
آیا مرد بابت مهریه زندانی میشود؟
این موضوع به مقررات لازمالاجرا، میزان تعهد، وضعیت پرونده و شرایط مالی زوج بستگی دارد و نمیتوان برای همه پروندهها پاسخ یکسانی داد.
آیا امکان تقسیط مهریه وجود دارد؟
در صورت وجود شرایط قانونی و احراز اعسار، ممکن است پرداخت مهریه به صورت اقساط تعیین شود.
آیا میتوان بابت مهریه خانه یا خودرو را توقیف کرد؟
در صورت وجود شرایط قانونی و تعلق مال به زوج، امکان اقدام برای توقیف برخی اموال وجود دارد؛ البته مستثنیات دین باید بررسی شود.
آیا زن میتواند مهریه خود را ببخشد؟
بله، اما نوع اقدام حقوقی و نحوه تنظیم سند اهمیت زیادی دارد و بهتر است پیش از امضا آثار آن بررسی شود.
برای مطالبه مهریه و اعسار از کجا شروع کنیم؟
مسیر مناسب به شرایط پرونده بستگی دارد. بررسی سند ازدواج، میزان مهریه، وضعیت مالی زوج و وجود اموال قابل شناسایی میتواند در انتخاب مسیر مناسب مؤثر باشد.
