نویسنده: وکیل مینا نیسی – وکیل دادگستری
چک همچنان یکی از مهمترین ابزارهای پرداخت در معاملات است؛ اما وقتی صادرکننده در تاریخ سررسید موجودی کافی در حساب نداشته باشد، دارنده چک با یک سؤال مهم مواجه میشود:
برای گرفتن پول چک برگشتی چه اقدامی باید انجام دهم؟
نکته مهم این است که برگشت خوردن چک به معنای از بین رفتن حق دارنده نیست. قانون برای وصول وجه چک، مسیرهای مختلفی پیشبینی کرده است و انتخاب مسیر مناسب به نوع چک، تاریخ صدور، علت برگشت و مدارک موجود بستگی دارد.
چک برگشتی چیست؟
وقتی دارنده چک در تاریخ سررسید به بانک مراجعه کند اما تمام یا بخشی از مبلغ چک قابل پرداخت نباشد، بانک گواهی عدم پرداخت صادر میکند.
علت عدم پرداخت میتواند موارد مختلفی باشد؛ از جمله:
- نبود موجودی کافی؛
- کسری موجودی؛
- مسدود بودن حساب؛
- دستور عدم پرداخت در شرایط قانونی؛
- یا وجود ایراد در اطلاعات چک.
گواهی عدم پرداخت یکی از مهمترین مدارک برای پیگیری وجه چک است.
اولین اقدام بعد از برگشت خوردن چک چیست؟
اولین اقدام، مراجعه به بانک و دریافت گواهی عدم پرداخت است.
دارنده باید این مدرک را بهدقت نگهداری کند؛ زیرا در بسیاری از اقدامات قانونی بعدی، اطلاعات درجشده در گواهی عدم پرداخت اهمیت دارد.
همچنین بهتر است از اصل چک و گواهی عدم پرداخت نسخههای مطمئن تهیه شود.
آیا برای چک برگشتی میتوان شکایت کیفری کرد؟
در برخی شرایط بله، اما هر چک برگشتی الزاماً قابل تعقیب کیفری نیست.
برای بررسی امکان شکایت کیفری باید مواردی مانند:
- تاریخ صدور چک؛
- تاریخ سررسید؛
- علت صدور؛
- نحوه دریافت چک؛
- وعدهدار بودن یا نبودن؛
- و سایر شرایط قانونی
بررسی شود.
برای مثال، برخی چکهایی که بابت تضمین انجام تعهد یا در شرایط خاص صادر شدهاند، ممکن است شرایط متفاوتی از نظر کیفری داشته باشند.
بنابراین قبل از طرح شکایت کیفری باید ماهیت چک بررسی شود.
آیا میتوان وجه چک را از طریق دادگاه مطالبه کرد؟
بله.
دارنده چک میتواند با توجه به شرایط قانونی، برای مطالبه وجه چک و خسارات مربوط اقدام کند.
در برخی پروندهها نیز امکان استفاده از اجرای مستقیم چک یا سایر روشهای قانونی وجود دارد.
انتخاب بهترین روش به شرایط سند و پرونده بستگی دارد.
چک صیادی برگشتی چه تفاوتی دارد؟
در چکهای صیادی، ثبت اطلاعات چک در سامانه مربوط اهمیت ویژهای دارد.
به همین دلیل، پیش از معامله باید بررسی شود:
چک در سامانه ثبت شده است؟
ذینفع آن مشخص است؟
اطلاعات چک با برگه چک مطابقت دارد؟
عدم توجه به این موضوع میتواند در زمان وصول چک مشکلاتی ایجاد کند.
اگر صادرکننده چک اموال داشته باشد چه؟
یکی از مهمترین مزایای پیگیری قانونی چک این است که در صورت وجود شرایط قانونی، میتوان برای شناسایی و توقیف اموال بدهکار اقدام کرد.
اموال قابل بررسی میتواند شامل مواردی مانند:
- ملک؛
- خودرو؛
- موجودی حساب؛
- سهام؛
- مطالبات؛
- و سایر داراییهای قابل توقیف
باشد.
بنابراین اگر صادرکننده چک میگوید «پول ندارم»، نباید صرفاً به گفته او اکتفا کرد.
اگر صادرکننده اموالش را به دیگری منتقل کرده باشد چه؟
اگر بدهکار پس از ایجاد تعهد، دارایی خود را منتقل کند، باید مشخص شود که انتقال واقعی بوده یا با هدف جلوگیری از وصول طلب انجام شده است.
هر انتقالی جرم نیست.
اما اگر شرایط قانونی لازم وجود داشته باشد، موضوع میتواند از جنبه حقوقی یا کیفری بررسی شود.
آیا صادرکننده چک میتواند ادعای اعسار کند؟
در شرایطی که شخص توان پرداخت یکجای بدهی را نداشته باشد، ممکن است موضوع اعسار و تقسیط محکومبه مطرح شود.
اما ادعای اعسار به معنی از بین رفتن اصل بدهی نیست.
در صورت احراز شرایط، ممکن است دادگاه نحوه پرداخت بدهی را به شکل اقساط تعیین کند.
اگر چک بابت ضمانت صادر شده باشد چه؟
چکهای تضمینی از نظر حقوقی اهمیت ویژهای دارند.
اگر چک بابت تضمین انجام تعهد صادر شده باشد، موضوع باید با توجه به قرارداد اصلی و علت صدور چک بررسی شود.
به همین دلیل، دارنده چنین چکی باید علاوه بر خود چک، قرارداد و مدارک مربوط به تعهد اصلی را نیز حفظ کند.
اگر چک بابت معامله ملکی باشد
در معاملات ملکی، گاهی بخش قابل توجهی از ثمن معامله با چک پرداخت میشود.
اگر چک برگشت بخورد، علاوه بر مسئله وصول وجه، ممکن است درباره اصل قرارداد، فسخ، انجام تعهد، خسارت تأخیر یا سایر تعهدات قراردادی نیز اختلاف ایجاد شود.
در چنین پروندههایی صرفاً پیگیری چک کافی نیست و باید قرارداد اصلی نیز بررسی شود.
اگر چک را گم کرده باشیم چه؟
اگر چک در اختیار دارنده بوده و مفقود شده باشد، موضوع باید سریعاً از نظر حقوقی بررسی شود.
چک یک سند مالی مهم است و بیتوجهی به مفقودی آن میتواند خطرات جدی ایجاد کند.
در چنین شرایطی باید متناسب با وضعیت چک و اطلاعات موجود، اقدامات قانونی لازم انجام شود.
آیا چک برگشتی باعث ممنوعالخروجی میشود؟
در برخی شرایط قانونی و با طی تشریفات مربوط، امکان اعمال محدودیتهای قانونی نسبت به بدهکار وجود دارد.
اما نمیتوان گفت هر چک برگشتی بهصورت خودکار باعث ممنوعالخروجی صادرکننده میشود.
شرایط پرونده و اقدامات انجامشده اهمیت دارد.
برای وصول چک چه مدارکی لازم است؟
بهتر است این مدارک را حفظ کنید:
- اصل چک؛
- گواهی عدم پرداخت؛
- قرارداد مربوط به چک؛
- رسید تحویل کالا یا خدمات؛
- قرارداد خرید و فروش؛
- فاکتورها؛
- پیامها و مکاتبات؛
- مدارک هویتی؛
- و هر مدرکی که علت صدور چک را مشخص کند.
اشتباه رایج؛ فقط به شکایت کیفری فکر نکنید
یکی از اشتباهات رایج این است که دارنده چک تصور میکند شکایت کیفری همیشه بهترین راه وصول پول است.
در حالی که هدف اصلی معمولاً دریافت وجه است.
در بسیاری از پروندهها باید بررسی شود که آیا:
- اقدام اجرایی؛
- مطالبه وجه؛
- توقیف اموال؛
- شکایت کیفری؛
- یا ترکیبی از اقدامات
مناسبتر است.
چگونه احتمال وصول چک را افزایش دهیم؟
اگر چک شما برگشت خورده است:
گواهی عدم پرداخت را دریافت کنید.
اصل چک را حفظ کنید.
قرارداد مربوط به چک را نگه دارید.
از انتقال اموال بدهکار در صورت اطلاع مستند، غافل نشوید.
و قبل از انتخاب مسیر قضایی، شرایط چک را بررسی کنید.
وکیل مینا نیسی آماده پیگیری پروندههای چک
وکیل مینا نیسی، وکیل دادگستری، آمادگی دارد پروندههای مربوط به چک برگشتی، مطالبه وجه، صدور اجراییه، توقیف اموال، اختلافات ناشی از قرارداد، دعاوی مالی و پروندههای کیفری مرتبط با چک را پس از بررسی مدارک و شرایط پرونده پیگیری و در صورت توافق، وکالت آن را بر عهده بگیرد.
اگر چک شما برگشت خورده است، اصل چک، گواهی عدم پرداخت و قرارداد مرتبط را نگه دارید و پیش از هرگونه توافق با صادرکننده، آثار حقوقی آن را بررسی کنید.
جمعبندی
چک برگشتی به معنای از بین رفتن حق دارنده نیست.
قانون برای وصول وجه چک مسیرهای مختلفی در نظر گرفته است؛ اما بهترین مسیر برای هر پرونده یکسان نیست.
تاریخ صدور چک، صیادی یا غیرصیادی بودن، علت صدور، تضمینی یا عادی بودن، وجود قرارداد پایه، وضعیت مالی صادرکننده و گواهی عدم پرداخت همگی میتوانند در انتخاب راهکار مؤثر باشند.
وکیل مینا نیسی – وکیل دادگستری
آمادگی بررسی و پیگیری پروندههای چک برگشتی، دعاوی مالی و وصول مطالبات پس از بررسی مستندات پرونده.
